بهداشت دست در مراقبت از بیمار در منزل؛ صابون و دستکش
این مطلب بر پایهی سیاست تحریریه حالنو منتشر شده است؛ شیوهی ارزیابی تخصصی را در سیاست بازبینی پزشکی ببینید.
# بهداشت دست در مراقبت از بیمار در منزل؛ صابون و دستکش
بهداشت دست در مراقبت از بیمار در منزل فقط شستن دست هنگام ورود به خانه نیست. میان کمک برای رفتن به سرویس، آمادهکردن غذا، تماس با وسایل بیمار و انجام مراقبت بعدی، دستها ممکن است دوباره آلوده شوند. دستکش هم اگر بدون تعویض برای چند کار استفاده شود، میتواند آلودگی را میان وسایل و محلهای مختلف جابهجا کند.
برای خانوادههایی که در مشهد از بیمار یا سالمند مراقبت میکنند، داشتن آب و صابون در دسترس و توافق درباره زمان تمیزکردن دست از خرید وسایل متعدد مهمتر است. در این راهنما، اقدامهای عمومی مراقبت خانگی را مرور میکنیم. برای زخم، سوند یا بیماریای که دستور ویژه دارد، برنامه تیم درمان را دنبال کنید؛ این مقاله آموزش انجام اقدام تخصصی نیست.
چه زمانی دستها را تمیز کنیم؟
در مراقبت روزانه، به تغییر کار توجه کنید. دستی که با لباس آلوده یا زباله تماس داشته، برای آمادهکردن وعده یا لمس وسایل تمیز آماده نیست. دستکشداشتن این ترتیب را عوض نمیکند.
- پیش از آمادهکردن و خوردن غذا؛
- پیش و پس از رسیدگی به بریدگی یا زخم؛
- پس از استفاده از سرویس یا کمک در نظافت دفع؛
- پس از تماس با ترشحات، لباس یا وسایل آلوده؛
- پس از سرفه، عطسه یا تمیزکردن بینی؛
- پس از جابهجایی زباله؛
- پس از خارجکردن دستکش؛
- پیش از شروع کاری که به دست تمیز نیاز دارد.
راهنمای شستن دست CDC برای مراقبت از فرد مبتلا به استفراغ یا اسهال در خانه نیز به شستن دست پیش و پس از مراقبت اشاره میکند. ظاهر تمیز دست بهتنهایی معیار کافی نیست؛ نوع تماس و کار بعدی مهماند.
روش شستن دست با آب و صابون
دستها را با آب تمیز و جاری خیس کنید و صابون بزنید. کف دست، پشت دست، بین انگشتان و اطراف و زیر ناخنها را با مالش تمیز کنید. مالش باید دستکم ۲۰ ثانیه طول بکشد؛ فقط عبور دادن دست زیر آب کافی نیست.
سپس دستها را خوب آبکشی و با حوله تمیز یا وسیله مناسب خشک کنید. آب گرم یا سرد هر دو قابل استفادهاند؛ لازم نیست برای شستوشو از آب داغی استفاده کنید که پوست را آزار میدهد. امکانات را طوری آماده کنید که برای پیدا کردن حوله، ناچار به لمس چند سطح نشوید.
اگر دست بهوضوح کثیف یا چرب است، آب و صابون را انتخاب کنید. پس از استفاده از توالت نیز شستن دست با آب و صابون اهمیت دارد. مقدار کف زیاد بهتنهایی نشانه شستوشوی درست نیست؛ پوشش همه قسمتهای دست و زمان مالش را رعایت کنید.
محلول الکلی چه زمانی کاربرد دارد؟
اگر آب و صابون در دسترس نیست و دستها آلودگی قابل مشاهده ندارند، محصول مخصوص بهداشت دست با دستکم ۶۰ درصد الکل میتواند کاربرد داشته باشد. مقدار را مطابق برچسب استفاده کنید، همه سطح دست و انگشتان را بپوشانید و تا خشکشدن کامل مالش دهید.
CDC درباره محلولهای بهداشت دست توضیح میدهد که این محصولات همه انواع میکروبها را از بین نمیبرند و روی دست کثیف یا چرب ممکن است کارایی کافی نداشته باشند. محصول را پیش از خشکشدن با دستمال پاک نکنید و آب نکشید.
ضدعفونیکننده سطح، وایتکس و مواد شوینده خانگی را روی پوست استفاده نکنید. محلول دست را نیز در ظرف نوشیدنی نریزید. محصول باید برچسب مشخص داشته باشد و دور از شعله، گرما و دسترس کودک یا فردی که احتمال بلع اتفاقی دارد نگهداری شود.
در اسهال عفونی یا وقتی پزشک دستور اختصاصی داده، انتخاب روش را با تیم درمان هماهنگ کنید. وجود محلول کنار تخت به معنی حذف آب و صابون از برنامه مراقبت نیست.
دستکش جای شستن دست را میگیرد؟
خیر. دست ممکن است هنگام خارجکردن دستکش آلوده شود و خود دستکش هم با تماس با محیط آلودگی بگیرد. تمیزکردن دست پس از درآوردن دستکش را حذف نکنید. برای استفاده حرفهای، پرستار باید اصول بهداشت دست پیش از پوشیدن دستکش و پس از خارجکردن آن را رعایت کند.
دستکش در کارهایی که احتمال تماس با خون، مایعات بدن، مخاط یا پوست آسیبدیده وجود دارد لازم میشود؛ نوع آن و نیاز به وسایل محافظتی دیگر به کار بستگی دارد. برای هر تماس عادی مانند گفتگو با بیمار یا مرتبکردن یک دفتر، پوشیدن مداوم دستکش راهحل عمومی نیست.
راهنمای بهداشت دست کارکنان سلامت CDC تأکید دارد که دستکش جایگزین بهداشت دست نیست. دستکش یکبارمصرف را برای استفاده دوباره نشویید، ضدعفونی نکنید و کنار نگذارید.
چه زمانی دستکش باید عوض شود؟
پس از پایان کار، پارگی یا آلودگی، دستکش را خارج کنید و بهداشت دست را انجام دهید. هنگام رفتن از بخش آلوده کار به بخش تمیز، همان دستکش را نگه ندارید؛ حتی اگر همه کارها برای یک بیمار انجام میشوند.
برای مثال، دستکشی که در نظافت پس از دفع استفاده شده نباید بعداً لیوان، غذای بیمار یا بسته وسایل تمیز را لمس کند. ابتدا مرحله آلوده را تمام کنید، دستکش را طبق آموزش خارج کنید، دستها را تمیز کنید و وسایل کار بعدی را آماده کنید.
هنگام خارجکردن دستکش، تماس پوست با سطح بیرونی آلوده را تا حد امکان کم کنید. اگر این کار برایتان تازه است، از پرستار بخواهید روش را عملاً نشان دهد و اجرای شما را بررسی کند. خواندن یک توضیح کوتاه جای آموزش عملی برای مراقبت پرخطر را نمیگیرد.
یک مثال از ترتیب کار در خانه
فرض کنید مراقب ابتدا به نظافت بیمار کمک میکند و سپس قرار است وعده او را آماده کند. پیش از شروع، وسایل لازم را در دسترس قرار میدهد تا وسط کار مجبور به جستوجو در کشوها نشود. در پایان مرحله نظافت، وسایل مصرفشده در محل تعیینشده قرار میگیرند و دستکش خارج میشود.
پس از تمیزکردن دست، کار آمادهسازی غذا شروع میشود. اگر تلفن زنگ خورد یا لازم شد دوباره با وسیله آلوده تماس بگیرد، پیش از ادامه کار تمیز باید بهداشت دست را تکرار کند. هدف، جداکردن مراحل است؛ عجله برای انجام همزمان چند کار میتواند این ترتیب را بههم بزند.
برای هماهنگی بین اعضای خانواده، همین ترتیب را در برنامه مراقبت بنویسید. توضیح ساده «بعد از این کار دستها تمیز شوند» از انتظار مبهم «همه اصول را رعایت کنید» قابل اجراتر است.
وسایل لازم را کجا بگذاریم؟
محلی مشخص برای صابون، وسیله خشککردن دست و دستکش موردنیاز تعیین کنید. بسته دستکش تمیز نباید کنار وسایل آلوده یا در معرض پاشش آب قرار بگیرد. محلول نیز باید برای فرد مسئول قابل دسترسی و برای افراد در معرض خطر بلع، دور از دسترس باشد.
زبالههای مراقبتی را مطابق دستور تیم درمان و ضوابط محل جمعآوری کنید. این توصیه درباره زباله عمومی است؛ وسایل تیز و برنده مانند سوزن به روش و ظرف اختصاصی نیاز دارند و نباید داخل کیسه معمولی رها شوند. خانواده نباید صرف داشتن دستکش، اقدام تخصصی را بدون آموزش انجام دهد.
اگر دستکش یا محصولی موجب خارش، قرمزی یا ناراحتی پوست میشود، موضوع را با فرد حرفهای مسئول مطرح کنید تا نوع مناسب بررسی شود. مشکل پوستی را با ادامه مصرف محصول آزاردهنده یا استفاده خودسرانه از مواد قویتر حل نکنید.
چکلیست کوتاه برای خانواده و مراقب
| زمان بررسی | پرسش کاربردی |
|---|---|
| پیش از مراقبت | آب، صابون و وسیله خشککردن دست آماده است؟ |
| پیش از کار | وسایل موردنیاز در دسترس و از وسایل آلوده جدا هستند؟ |
| تغییر مرحله | از کار آلوده به کار تمیز میروم و باید دستکش عوض شود؟ |
| پس از دستکش | دستها تمیز شدهاند؟ |
| پس از وقفه | تلفن، زباله یا سطح آلوده لمس شده است؟ |
| پایان شیفت | کمبود وسایل و دستور ویژه به نفر بعد منتقل شده است؟ |
برای بیمار بستری، بهداشت دست بخشی از مراقبتهای روزمره دیگر است. مقاله بهداشت دهان بیمار بستری در منزل به یکی از این کارها میپردازد. دستور خاص وضعیت بیمار را پیش از کمک در دهان یا تماس با ترشحات از تیم درمان بگیرید.
اگر چند مراقب حضور دارند، محل وسایل و روش مشترک را در گزارش تحویل شیفت مراقب بیمار در منزل مشخص کنید. تمامشدن صابون یا نداشتن دستکش مناسب باید پیش از شروع کار بعدی معلوم شود.
پرسشهای متداول
آیا یک جفت دستکش برای تمام شیفت کافی است؟
خیر. تعویض به کار و آلودگی بستگی دارد، نه فقط ساعت. استفاده از همان دستکش برای نظافت، تلفن و آمادهکردن غذا آلودگی را جابهجا میکند.
آیا دستمال مرطوب جای شستن دست است؟
دستمال مرطوب معمولی را جایگزین قابل اتکای آب و صابون یا محصول مناسب بهداشت دست ندانید. نوع محصول و دستور مصرف آن مهماند؛ هر محصولی که پوست را ظاهراً تمیز کند ضدعفونیکننده مناسب نیست.
آیا محلول الکلی را باید بلافاصله با دستمال خشک کرد؟
خیر. مطابق دستور محصول، همه قسمتهای دست را مالش دهید تا خشک شوند. پاککردن زودهنگام محصول میتواند اثر آن را کاهش دهد.
برای کارهای مربوط به زخم دستکش معمولی کافی است؟
نوع دستکش و روش کار به زخم و اقدام موردنیاز بستگی دارد. از پرستار یا پزشک دستور بگیرید؛ این راهنما مجوز انجام پانسمان یا اقدام تخصصی بدون آموزش نیست.
آیا لازم است همه اعضای خانواده آموزش ببینند؟
هر فردی که در مراقبت شرکت میکند باید زمان تمیزکردن دست و مرز کارهای تمیز و آلوده را بداند. آموزش کوتاه با نمایش عملی و توافق درباره محل وسایل، اجرای یک روش مشترک را آسانتر میکند.
جمعبندی و کمک حرفهای در مشهد
بهداشت دست با زمانبندی درست معنا پیدا میکند: پیش از کار تمیز، پس از تماس آلوده و پس از خارجکردن دستکش. آب و صابون، محلول مناسب و دستکش هرکدام کاربرد خود را دارند. وسایل را در دسترس بگذارید و برای مراحل مختلف مراقبت از یک دستکش مشترک استفاده نکنید.
اگر خانواده برای اجرای مراقبت تجویزشده و روشنکردن روش مناسب به کمک حرفهای نیاز دارد، میتواند از صفحه ثبت درخواست پرستار در منزل مشهد اقدام کند. نوع مراقبت و دستورهای موجود را هنگام درخواست توضیح دهید تا نیاز بیمار مشخص باشد.